Szwajcaria podczas II wojny światowej (1939–1945)

Otoczona przez państwa Osi Szwajcaria przetrwała II wojnę światową jako wyspa neutralności w ogarniętej wojną Europie. Cena tej niezależności była jednak wysoka, a polityka kraju wobec III Rzeszy i uchodźców do dziś budzi dyskusje. Dla Polaków ten rozdział ma szczególne znaczenie – to wtedy w Szwajcarii internowano tysiące polskich żołnierzy.

Mobilizacja i plan obrony Réduit

Po wybuchu wojny w 1939 roku Szwajcaria ogłosiła powszechną mobilizację, a naczelnym dowódcą wybrano generała Henriego Guisana – postać, która stała się symbolem narodowego oporu i jedności. Po upadku Francji w 1940 roku kraj znalazł się w całkowitym okrążeniu przez państwa Osi.

Guisan opracował wówczas strategię Réduit – planu obrony opartego na wycofaniu armii w trudno dostępną alpejską twierdzę. Przesłanie było jasne: ewentualna inwazja będzie dla agresora niezwykle długa i kosztowna, a kluczowe tunele i przełęcze zostaną wysadzone. Strategia ta, obok znaczenia gospodarczego kraju, przyczyniła się do tego, że Niemcy nigdy nie zaatakowały.

Gospodarka pod presją

Otoczona Szwajcaria była zależna od handlu z państwami Osi, dostarczając im produktów przemysłowych, energii elektrycznej i usług finansowych w zamian za surowce i żywność. Ta gospodarcza współpraca z III Rzeszą – zwłaszcza rola banków i obrót złotem – stała się po wojnie przedmiotem krytyki i międzynarodowych rozliczeń.

Polityka wobec uchodźców

Szwajcaria przyjęła dziesiątki tysięcy uchodźców, ale jej polityka azylowa bywała restrykcyjna. Wielu uciekinierów – w tym Żydów próbujących ratować się przed Zagładą – zawracano na granicy, kierując się hasłem, że „łódź jest pełna". Ta część historii jest dziś przedmiotem krytycznej refleksji i oficjalnych przeprosin.

Internowani polscy żołnierze

W czerwcu 1940 roku, po upadku Francji, granicę szwajcarską przekroczyła 2. Dywizja Strzelców Pieszych generała Bronisława Prugara-Ketlinga – około 12 tysięcy polskich żołnierzy. Zostali internowani i rozmieszczeni w obozach pracy w całym kraju, gdzie budowali drogi i pracowali w rolnictwie. Szwajcaria umożliwiła wielu z nich studia na uczelniach – to jeden z najpiękniejszych rozdziałów polsko-szwajcarskich relacji.

Bilans i pamięć

Szwajcaria wyszła z wojny bez zniszczeń, z umocnioną tożsamością narodową opartą na micie oporu i jedności. Jednocześnie powojenne dekady przyniosły krytyczny rozrachunek z mniej chlubnymi aspektami tej polityki – relacjami gospodarczymi z III Rzeszą i losem zawracanych uchodźców.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego Niemcy nie zaatakowały Szwajcarii?

Złożyło się na to kilka czynników: trudny górski teren i plan obrony Réduit generała Guisana, gospodarcza użyteczność neutralnego kraju oraz koszt, jaki wiązałby się z inwazją.

Co to był plan Réduit?

To strategia obrony zakładająca wycofanie armii w alpejską twierdzę i zniszczenie kluczowych tuneli, tak by ewentualna inwazja była dla agresora wyjątkowo kosztowna.

Ilu polskich żołnierzy internowano w Szwajcarii?

Około 12 tysięcy żołnierzy 2. Dywizji Strzelców Pieszych gen. Prugara-Ketlinga, którzy w 1940 roku przekroczyli granicę po upadku Francji.

Zobacz też

• Polacy w Szwajcarii – historia Polonii
• Szwajcaria podczas I wojny światowej
• Historia współczesna Szwajcarii