Szwajcaria podczas I wojny światowej (1914–1918)

Mimo że I wojna światowa rozgrywała się tuż za granicami Szwajcarii, kraj zdołał zachować neutralność i uniknąć wciągnięcia w konflikt. Nie oznaczało to jednak spokoju – wojna wystawiła na próbę jedność wielojęzycznego społeczeństwa, gospodarkę i spójność narodu.

Mobilizacja i obrona granic

Po wybuchu wojny w 1914 roku Szwajcaria ogłosiła powszechną mobilizację. Pod broń powołano setki tysięcy żołnierzy, a naczelnym dowódcą (generałem) mianowano Ulricha Willego. Armia obsadziła granice, by zniechęcić obie strony konfliktu do naruszenia szwajcarskiego terytorium, które wcinało się między walczące Niemcy, Francję i Austro-Węgry.

Podziały wewnętrzne: „rów" między językami

Największym zagrożeniem dla jedności kraju okazały się sympatie polityczne. Niemieckojęzyczna większość skłaniała się ku państwom centralnym, podczas gdy część francuskojęzyczna sympatyzowała z Francją. Ten podział nazwano „rowem" (po francusku Graben, po niemiecku Röstigraben).

Napięcia zaostrzyła tzw. afera pułkowników (1916), gdy wyszło na jaw, że wysocy oficerowie przekazywali informacje wywiadowcze państwom centralnym. Mimo wszystko kraj zdołał zachować spójność, a neutralność pozostała wspólnym mianownikiem.

Gospodarka i trudy wojny

Wojna mocno uderzyła w gospodarkę. Przerwane szlaki handlowe, blokady i inflacja doprowadziły do niedoborów żywności i drożyzny, które najboleśniej odczuwali robotnicy. Rosnące nierówności i wyczerpanie społeczeństwa doprowadziły w listopadzie 1918 roku do strajku generalnego (Landesstreik) – najpoważniejszego kryzysu społecznego w historii nowoczesnej Szwajcarii.

Schronienie dla emigrantów i centrum szpiegostwa

Neutralna Szwajcaria stała się w czasie wojny azylem dla rewolucjonistów, artystów i pacyfistów z całej Europy. To w Zurychu przebywał wówczas Włodzimierz Lenin, czekając na sposobność powrotu do Rosji, a w mieście narodził się awangardowy ruch artystyczny dada. Jednocześnie szwajcarskie miasta – zwłaszcza pograniczne – stały się areną intensywnej działalności wywiadów obu walczących stron.

Pomoc humanitarna

Neutralna Szwajcaria odegrała ważną rolę humanitarną. Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża z siedzibą w Genewie organizował wymianę informacji o jeńcach i pomoc dla nich, a kraj przyjmował internowanych żołnierzy oraz rannych z obu stron konfliktu na leczenie i rekonwalescencję w górskich uzdrowiskach.

Następstwa wojny

Po wojnie Genewa stała się siedzibą Ligi Narodów – pierwszej organizacji międzynarodowej dążącej do utrzymania pokoju – co umocniło pozycję Szwajcarii jako centrum dyplomacji. Doświadczenia wojenne przyspieszyły też reformy społeczne, m.in. wprowadzenie proporcjonalnego prawa wyborczego.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Szwajcaria brała udział w I wojnie światowej?

Nie. Zachowała neutralność, ale przeprowadziła powszechną mobilizację i obsadziła granice, by zniechęcić walczące strony do naruszenia jej terytorium.

Co dzieliło Szwajcarów podczas I wojny?

Sympatie polityczne: część niemieckojęzyczna skłaniała się ku państwom centralnym, a francuskojęzyczna ku Francji. Podział ten nazwano „rowem" (Röstigraben).

Czym był strajk generalny 1918 roku?

To najpoważniejszy kryzys społeczny w nowoczesnej historii Szwajcarii, wywołany niedoborami, inflacją i nierównościami pogłębionymi przez wojnę.

Zobacz też

• Szwajcaria podczas II wojny światowej
• Historia szwajcarskiej neutralności
• Historia współczesna Szwajcarii