Czy ciało mówi zanim odezwą się usta?

Wpływ postawy ciała, napięć i chodu na rozwój mowy. 

Jako logopeda często zauważam, że trudności w obrębie mowy i funkcji orofacjalnych nie zaczynają się wyłącznie w jamie ustnej. 

Ciało to system naczyń połączonych, a napięcia, wzorce ruchowe i postawa mają ogromny wpływ na to, jak oddychamy, połykamy i mówimy.

Już od dawna w mojej pracy logopedycznej przyglądam się bliżej zależnościom między nieprawidłową postawą ciała, chodzeniem na palcach, napięciem mięśniowym (szczególnie łydek i karku), a funkcjonowaniem układu orofacjalnego. 

Prawidłowa postawa to nie tylko estetyka, jest to fundament efektywnego oddychania i pracy mięśni. Gdy ciało jest ustawione w osi, tzn. głowa nad barkami, barki nad miednicą- mięśnie mogą pracować ekonomicznie.

Jeżeli obserwujemy:

– wysuniętą głowę do przodu,

– zapadniętą klatkę piersiową,

– nadmierne napięcia w obrębie szyi i barków dochodzi do zaburzeń toru oddechowego (często dominacji oddychania ustnego), co bezpośrednio wpływa na pozycję języka, napięcie warg, jakość artykulacji i mowy.

Chodzenie na palcach – więcej niż tylko nawyk, a chyba najczęściej spotykany przynajmniej w mojej praktyce logoeodycznej, dodatek przy nieprawidłowej mowie. 

Chodzenie na palcach często traktowane jest jako etap rozwojowy lub nawyk, jednak w wielu przypadkach wiąże się z podwyższonym napięciem mięśniowym, trudnościami w regulacji sensorycznej, nieprawidłową pracą całego łańcucha mięśniowo-powięziowego. Stałe skrócenie mięśni łydek wpływa na ustawienie miednicy, a to z kolei przekłada się na napięcie tułowia, ustawienie głowy, pracę mięśni szyi i twarzy. To w efekcie często powoduje: 

– trudności w pionizacji języka,

– nieprawidłowy wzorzec połykania,

– ograniczoną ruchomość artykulatorów. 

Napięte łydki – czy to też początek problemu?

Tak, bo one są częścią większego systemu powięziowego, który biegnie przez całe ciało aż do struktur głowy. Ich nadmierne napięcie może:

– ograniczać zakres ruchu w stawie skokowym,

– wpływać na balans i stabilizację,

– zaburzać globalną koordynację ruchową.

To z kolei przekłada się na jakość kontroli posturalnej, która jest kluczowa dla precyzyjnych ruchów artykulacyjnych.

Kark i szyja –to także centrum napięcia! 

Napięty kark to jeden z najczęstszych problemów obserwowanych zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Ten problem jesti bardzo blisko, bo doswiadczyłam tego nie tylko jako logopeda, ale także mama niemowlaka, który pięknie ssał pierś, a niekoniecznie dobrze połykał, ulewal, czasem dławił się. Wtedy to zaczęłam doszukiwać się związków i pytać koleżanek z branży, fizjoterapeutów o zależności… Teraz już, po paru latach doskonalenia zawodowego, praktyki logopedyczej oraz obserwacji własnego dziecka wiem, że napięty kark u niemowlaka i starszaka może prowadzić do:

– ograniczenia ruchomości głowy,

– kompensacyjnych napięć w obrębie żuchwy i języka,

– zaburzeń w pracy stawu skroniowo-żuchwowego.

Mięśnie szyi są ściśle powiązane z mięśniami dna jamy ustnej. Ich nadmierne napięcie może skutkować:

– uniesieniem lub cofnięciem języka,

– trudnościami w artykulacji głosek,

– problemami z oddychaniem przez nos.

Dlaczego to wszystko ma znaczenie w terapii logopedycznej?

Skupienie się wyłącznie na ćwiczeniach artykulacyjnych, bez uwzględnienia całego ciała, często daje krótkotrwałe efekty. Jeśli przyczyna problemu leży w:

– napięciach mięśniowych,

– nieprawidłowej postawie,

– zaburzonych wzorcach ruchowych,

to terapia powinna obejmować podejście holistyczne.

Współpraca interdyscyplinarna

W pracy z pacjentem ogromne znaczenie ma współpraca z:

– fizjoterapeutą,

– terapeutą integracji sensorycznej,

– osteopatą.

Dzięki temu możliwe jest dotarcie do pierwotnej przyczyny trudności i skuteczniejsze wsparcie rozwoju mowy.

Mowa nie jest oderwana od reszty ciała. To efekt współpracy wielu układów – mięśniowego, oddechowego, nerwowego. Nieprawidłowa postawa, chodzenie na palcach czy nadmierne napięcia w obrębie ciała mogą znacząco wpływać na funkcje orofacjalne.

Autor: Magdalena Rybak logopeda, oligofrenopedagog w Poradni Terapeutycznej ALParys.

Zapraszamy na konsultację logopedyczną https://www.poradniaterapeutyczna.ch